توسعه روستایی و کشاورزی

چالشها و فرصتهای توسعه روستایی و کشاورزی در ایران

روش مطالعه كيفي شامل اولويت‌ دادن به فرضيات كيفي است. اما در طرح‌هاي كيفي بايد نقش محققان، بحث روي داده‌ها، توسعه روش گزارش داده‌ها، روش تحليل داده‌ها، مشخص كردن گام‌هاي متنوع، نشان دادن خلاصه برونداد مطالعه از طريق شكل‌ها و مقادير معين مي‌گردد.

چك ليست سئوالات براي طراحي يك روش كيفي:

· آيا فرضيات يا خصوصيات اساسي مطالعه كيفي دكر شده است؟

· آيا خواننده مفهوم تفاوت بين رويكرد كمي و كيفي را درك مي‌كند؟

· آيا نوع بخصوصي از طرح كيفي كه در مطالعه مذكور به كار رفته نشان داده شده است؟ آيا پيشينه كافي براي تحقيق آمده است؟

· آيا خواننده دركي از تجارب محقق كه شكل‌دهنده ارزش‌ها و سوگيري‌هاي كه اين تحقيق با آن روبرو بوده را خواهد داشت؟

· آيا يك توصيف راجع به گام‌‌هاي به كار برده شده براي ورود و تأثير جمع‌اوري داده در نظر گرفته شده است؟

· آيا روش جمع‌اوري داده‌ها به وضوع نشان داده شده است، دلايل كافي براي اين روش آمده است؟

·آيا روش مناسبي براي ثبت اطلاعات در طي جمع‌آوري داده انتخاب شده است؟

· آيا گام‌هاي تحليل داده‌ها براي كدگذاري اطلاعات ذكر شده است؟

·آيا گام‌هاي تحليل داده‌ها از طريق كاربرد روش‌هاي تحليل پيشرفته براي هر طرح خاص ذكر شده است؟

·  آيا گام‌هاي تحليل‌ داده‌ها از طريق كاربرد روش‌هاي تحليل پيشرفته براي هر طرح خاص ذكر شده است؟

·  آيا گام‌هاي تعيين روايي و پايايي اطلاعات كافي ذكر شده است؟

· آيا يك نتيجه ويژه از مطالعه ذكر شده است؟ آيا اين نتيجه در پرتو تئوري‌ها و ادبيات موجود بحث شده است؟

فرم‌هاي طرح كيفي

در اين رابطه دو رويكرد وجود دارد؛

1) مراجعه به فرضيات پاردايم كيفي و تفاوت آن با كمي و مثال‌هاي ويژه براي ترسيم فرضيات پاراديم كيفي

2) تأكيد بر فرضيات اوليه در ارتباط با روش تحقيق

ويژگي‌هاي تحقيق كيفي:

1.  محققان كيفي بيشتر به فرآيند‌ها مي‌پردازند تا نتايج

2.  محققين كيفي بيشتر علاقمند هستند تعيين كنند كه مردم نسبت به زندگي، تجارب و محيطشان چه احساسي دارند

3.  محققين كيفي اولين ابزار براي جمع‌آوري و تحليل داده‌ها هستند.

4.  تحقيق كيفي در برگيرنده كار ميداني است، محقق بطور ملموس در بين مردم، موقعيت‌ها و مكان‌ها براي مشاهده و ثبت رفتار حضور مي‌يابد

5.  تحقيق كيفي توصيفي است و در آن محقق در فرآيند معني كردن و ادراك كسب شده از طريق كلمات و تصاوير تأثير گذار است.

6.  فرآيند تحقيق كيفي استقرائي است كه در آن محقق برداشت‌هاي خود را از مفاهيم، فرضيات و تئوري‌ها از جزئيات بيرون مي‌كشد.

خصوصيات يك مسئله كيفي

1.  مفهوم خام و نپخته است، زيرا فاقد تئوري و پيشينه تحقيق قبلي است.

2.  در مسئله تحقيق بايد نشان داده شود كه تئوري‌هاي موجود ممكن است نادرست، غيرمرتبط، غلط يا داراي سوگيري باشد.

3.  نياز به كشف و توصيف پديده را بيان كند

4.  ماهيت پديده‌ها ممكن است با معيارهاي كمي متناسب نباشد.

نوع طرح

براي تعيين طرح كيفي تحقيق بايد رهيافت گرد‌آوري داده‌ها، تجزيه و تحليل و نوشتن گزارش تحقيق مشخص گردد. كه يك طرح مناسب بايد موارد زير را بيان كند:

·   حوزه‌اي كه طرح از آن ايجاد شده مشخص باشد

·   يك تعريف خوب براي طرح تحقيق ذكر شود

·   نوع واحدهاي نمونه براي تجزيه و تحليل به كار مي‌روند

·   اغلب موارد جايگزيني كه مي‌تواند در طرح استفاده شود

·   فرآيندهاي مختلف جمع‌اوري داده‌ها

·   فرآيندهاي مختلف تحليل داده‌ها

·   قالب نمونه براي گزارش‌دهي اطلاعات

·   ساير خصوصيات ويژه طرح

نقش محقق

تحقيق كيفي تفسيري است، به نحوي كه قضاوت و سوگيري محقق در گزارش نتايج ديده مي‌شود، ام چنين آزادي عمل از محققين به عنوان يك عامل مثبت و مفيد تلقي مي‌شود. ورود به فضاي تحقيق و رعايت مسايل اخلاقي از اين نقش ناشي مي‌شود و داراي دو اصل است؛

1.  دخالت تجارب گذشته محقق كه در شكل‌گيري و تفصير گزارش موثر است

2.  ورود به محيط كار و تأمين امنيت و كسب اجازه براي مطالعه پاسخگويان و موقعيت‌ها

روش جمع‌اوري داده‌ها

گام‌هاي جمع‌اوري داده‌ها عبارتند از:

1.  تعيين محدوده تحقيق

2.  جمع‌اوري داده‌ها از طريق مشاهده، مصاحبه، اسناد و مواد ديداري

3.  تهيه يك دستورالعمل براي ثبت داده‌ها

براي ثبت داده‌ها

اعتقاد تحقيق كيفي بر انتخاب اطلاعات معني‌دار است كه بهترين پاسخ را به سئوالات تحقيق مي‌دهد، سعي نكنيد نسبت به جمع‌اوري اطلاعات بطور تصادفي اقدام كنيد

رويكرد عمليات و جمع‌آوري داده‌ها در تحقيق  كيفي

1.  يادداشت‌هاي مشاهده‌اي خود را به عنوان يك مشاركت كننده گرد‌آوري كنيد

2.  يادداشت‌هاي مشاهده‌ايخود را عنوان يك مشاهده كننده گرد‌آوري كنيد

3.  يك مصاحبه باز و ساختار نيافته طراحي و يادداشت‌هاي مصاحبه را هدايت كنيد

4.  يك مصاحبه باز و ساختار نيافته طراحي و ضبط مصاحبه و نگارش آن را هدايت كنيد

5.  يك جمله تحقيق جهت پخش پرسشنامه در نظر داشته باشيد

6.  نامه‌هاي منابع اطلاعاتي را گرد‌آوري كنيد

7.   اسناد عمومي را تحليل كنيد

8.  زندگي‌نامه منابع اطلاعاتي را بررسي كنيد

9.شواهد فيزيكي كمياب را بررسي كنيد

10.  موقعيت‌هاي اجتماعي فردي يا گروهي را بر روي فيلم ضبط كنيد

11.  عكس‌ها و نوارها ويدئويي را بررسي كنيد

12.  آيا پاسخگويان عكس يا نوار ويدئويي تهيه كرده‌اند

13.  اصوات را نيز گردآوري كيند (موسيقي، خنده بچه)

محقق بايد چهار پارامتر زير مد نظر قرار دهد؛

1.  موقعيت مكاني

2.  پاسخگويان يا مشاهده‌شوندگان

3.  وقايع

4.  فرآيندها (ماهيت وقايع اتفاق افتاده)

نوع داده‌ها و منطق جمع‌اوري آنها چيست؟ رويه جمع‌آوري داده‌ها در تحقيق كيفي 4 نوع اساس دارد:

1- مشاهده، 2- مصاحبه، 3- اسناد، 4- مواد ديداري

روش ثبت داده‌ها

براي ثبت داده‌ها و جمع‌اوري اطلاعات يك فرم و ميدان عمل مورد نياز است. فرم مذكور داراي دو ستون است در ستون اول، عكس مشاركت كنندگان، ثبت گفتگوها، توصيف فيزيكي وضعيت، حوادث ويژه ثبت مي‌شود (ستون يادداشت‌هاي توصيفي) در ستون دوم تفكرات شخصي محقق، انديشه‌ها احساسات، مشكلات و .. ثبت مي‌شوند (ستون يادداشت‌هاي انعكاسي)

فرم مصاحبه بايد شامل موارد زير باشد؛

1- مقدمه 2- دستورالعمل جهت شروع مصاحبه 3- سئوالات كليدي تحقيق كه بايد پاسخ گفته شود 4- نفوذ به اعماق موضوع براي دنبال كردن سئوالات كليدي 5- رمز عبور براي مصاحبه شونده 6- در نظر گرفتن فضا براي ثبت نظرات مصاحبه شونده 7- فضايي كه محقق در آن يادداشت‌هاي بازخوردي را ثبت مي‌كند

بهتر است داده‌ها توسط ضبط، ثبت شده و سپس تغيير داده شوند. فرم ثبت اسناد، و مواد ديداري مي‌تواند شامل موارد زير باشد؛

1.  اطلاعات درباره سند يا منبع

2.  كليدهاي طبقه‌بندي كه محقق بر اساس آن در منابع اطلاعاتي جستجو مي‌كند

روش تحليل داده‌ها

تحليل داده‌ها نيازمند آن است كه محقق با آرامش خاطر دسته‌بندي و مقايسه داده‌ها را انجام دهد، همچنين محقق بايد با ديد باز نسبت به امكانات و ديدن مغايرت‌ها يا جايگزين‌ها توضيح دهنده متغير داشته باشد

نكات لازم در تحليل داده‌هاي كيفي

·       تحليل داده‌ها به عنوان يك فعاليت همزمان، جمع‌آوري و تغيير داده‌ها و نوشتن گزارش تحقيق هدايت مي‌شود

·       فرآيند تحليل داده‌هاي كيفي بر اساس كاهش تعبير و تفسير خواهد شد

·       ارائه طرح براي عرضه اطلاعات بصورت ماتريس

·       شناسايي روش كدگذاري براي كاهش اطلاعات به صورت موضوعي يا طبقه‌بندي شده

·       ذكر هرنوع روش ويژه تحليل داده‌هاي كه در درون طرح تحقيق كيفي وجود دارد

تچ (1990) 8 گام اساسي در كاهش اطلاعات به صورت موضوعي را مطرح مي‌كند؛

1.      يك احساس كلي نسبت به موضع ايجاد كنيد، همه نوشته‌ها را دقيقاً بخوانيد، شايد برخي ايده‌ها به ذهن شما برسد

2.      يك سند را برداريد، كاملاً بخوانيد و از خود بپرسيد آن راجع به چيست؟

3.      براي چند مورد از اطلاعات فهرستي از كليه عناوين تهيه و گروه‌هاي مشابه را يك كنيد

4.      با توجه به اين فهرست به داده‌ها رجوع و آنها را خلاصه كنيد

5.      كاهش كل فهرست طبقه‌بندي بوسيله گروه‌هايي كه عناوين آنها با هم مرتبط است

6.      يك تصميم زماني براي خلاصه كردن دسته‌بندي داده‌ها بصورت الفبايي اتخاذ كنيد

7.      داده‌هاي مرتبط را در يك دسته قرار دهيد

8.      اگر ضرورت داشته باشد داده‌ها را كدگذاري كنيد

يان (1989) عوامل موثر در تحليل داده‌ها در مطالعه موردي را چنين بيان مي‌كند؛

1.  جستجو براي الگو از طريق مطالعه نتايج يا طرح‌هاي انجام شده يا ادبيات مربوطه

2.  ساختار مدل در جايي كه محقق به دنبال روابط علي است

3.  تحليل سري‌هاي زماني در جايي كه تغييرات در الگو در طول زمان صورت مي‌گيرد

گام‌هاي متنوع

صحت مطالب را تعيين كنيد و در مورد پايايي آنها بحث كنيد. آيا تحقيق قدرت تكرارپذيري دارد. تنها يك روش براي پايايي وجود ندارد. بخاط اهميت روايي و پايايي بهتر است آنها در طرح تحقيق لحاظ شوند.

اعتماد‌ يا پايايي در تحقيق كيفي به معناي ميزان ثبات و پايداري يافته‌ها، تكرار‌پذيري مجدد تحقيق، اگر مطالعه تكرار شود آيا نتايج آن مشابه است. فنون مورد نظر شامل؛

1-    موقعيت محقق: تبيين جايگاه محقق در مقايسه با گروه مورد مطالعه هنگام توضيح فرضيات و تئوري‌هاي مرتبط و اصول انتخاب افراد مطالعه و توصيف آنها در زمينه اجتماعي مورد نظر (موضع گردآوري داده‌ها)

2-    مثلث‌بندي

3-    بازرسي پيشگام: توصيف جزئيات، نحوه انجام مطالعه و چگونگي كسب داده‌ها، نحوه جمع‌آوري، طبقه‌بندي و تعميم درباره نتايج

اعتبار يا روايي در تحقيق كيفي:

الف- اعتبار داخلي: ميزان تجانس يافته‌ها تحقيق با حقيقت از طريق شيوه مثلث‌بندي (يا استفاده از محققان چندگانه، روش‌هاي چندگانه يا منابع چندگانه)، تفسير با افراد مصاحبه‌شونده يا مشاهده‌شده، اقامت در محل تحقيق در يك دوره زماني طولاني، تقاضا از همتايان براي پيشنهاد درباره يافته‌ها، درگير كردن مشاركت‌جويان در تمام مراحل تحقيق، تبيين سوگيري‌هاي تحقيق

ب- اعتبار خارجي: ميزان قابليت كاربرد (تعميم‌پذيري) يافته‌ها مطالعه در موقعيت‌هاي ديگر كه به روش‌هاي زير انجام مي‌شود

1- توصيف غني و حجيم از داده‌ها: ارائه توصيف كافي به نحويكه خوانندگان بتوانند ميزان نزديك بودن موقعيت خويش را با وضعيت تحقيق تعيين كنند و يافته‌ها بتوانند منتقل شوند.

2- سبك گرايي (مدل طبقه‌اي): توصيف اينكه چگونه برنامه‌اي معين، رويه‌اي خاص يا فردي خاص در همان طبقه مورد مقايسه يا مورد مشاهده قرار مي‌گيرد، به نحويكه كه كاربران بتوانند موقعيت خويش را مقايسه كنند.

3- طراحي چندمكاني: استفاده از چند مكان، چند مورد، يا موقعيت‌هاي مختلف به ويژه مواردي كه گوناگوني بيشتري در ارتباط با پديده مورد بررسي دارند. اين تنوع مي‌تواند از طريق نمونه‌گيري هدفمند يا تصادفي انجام گيرد.

·       توضيح دهيد چگونه مسايل مربوط به روايي دروني در تحقيق كيفي جهت دهي مي‌شوند. جمع‌اوري اطلاعات از منابع مختلف به روايي كمك مي‌كند

·       در مورد محدويت تعميم‌پذيري يافته‌هاي تحقيق روايي بيروني بحث شود. هدف تعميم يافته‌هاي تحقيق كيفي نيست اما در واقع ايجاد يك تحليل يكدست از وقايع مي‌باشد. محدويت‌هاي تعميم‌پذيري ممكن است بحث شوند براي دسته‌بندي يا عناويني كه از تجزيه و تحليل داده‌ها براي جمع‌آوري موافقت‌نامه بكار برده شده بوسيله محقق ناشي مي‌شود.

·       محدويت تكرارپذيري يا پايايي را بحث كنيد، همانند تعميم‌پذيري منحصر به فرد بودن يك مطالعه در يك زمينه بخصوص عينا قابل تكرار در يك زمينه ديگري باشد؟

نوشتن گزارش كيفي

يك طرح براي نوشتن تحقيق كيفي كه برخاسته از تجزيه و تحليل داده‌ها است بايد تهيه شود، در مباحث كيفي اطلاعات به صورت تصاوير و اشكال ارائه مي‌شوند.

موارد زير در نوشتن گزارش بايد رعايت شود؛

1.  تعيين روش‌هايي كه در نوشتن گزارش استفاده مي‌شود.

2.  چگونگي نوشتن گزارش براي هر نوع طرح ويژه كيفي

3.  چگونگي مقايسه گزارش با تئوري‌ها و ادبيات موضوعي

فصل دهم: طرح‌هاي تلفيقي (تركيبي) كيفي و كمي

هر كدام از طرح‌هاي كيفي و كمي داراي ويژگي‌هاي منحصر به خود بوده و داراي طرح‌هاي جداگانه‌اي نيز مي‌باشند. اين قسمت در برگيرنده رويكردهاي تلفيق (تركيب) طرح‌هاي در يك تحقيق را مورد بحث قرار مي‌دهد.

گرين و هال 5 هدف زير را براي تلفيق روش‌ها يك مطالعه در سال در سال 1989 ارائه دادند.

1.      تعيين موقعيت، (مثلث‌بندي) در روش كلاسيك براي يافتن همگرايي نتايج

2.      تعريف كردن، وجود همپوشاني در وجوه مختلف يك پديده

3.      بكار بردن گسترده روش اول بطور ترتيبي براي كمك نمودن روش دوم براي آگاهي يافتن

4.      آغاز، كه در آن ضد و نقيض‌ها و ديدگاه‌هاي جديد پديد مي‌آيند

5.      گسترش: كه در آن روش‌هاي تركيب شده به تحقيق اضافه مي‌شوند.

تظر مكاتب مختلف فكري

بنياني‌گرايان معتقدند كه الگوها و روش‌ها نبايستي با هم تركيب شوند.

موقعيت گرايان معتقدند كه روش‌هاي خاصي براي موقعيت‌ها مناسب مي‌باشند.

پراگماتيست‌ها تلاش مي‌كنند كه روش‌هاي در تحقيق واحد تلفيق كنند.

در متون علمي كه مدل طرح‌هاي تلفيقي يافت مي‌شود

·       تلفيق روش‌ها به محقق كمك مي‌نمايد تا مبحثي كه بررسي مي‌كند را بهتر درك نمايد.

·       ملاحظه الگوهاي تلفيق در مراحل مختلف فرايند تحقيق

·       استفاده از طرح دو مرحله‌اي، طرح غالب يا كمي غالب يا طرح متدلوژي تركيبي براي تلفيق نمودن رويكردهاي كيفي و كمي در مطالعه واحد

مدل اول:‌ طرح دو مرحله‌اي: در اين طرح محقق كيفي و كمي تحقيق را بطور جداگانه انجام مي‌دهد. مزيت اين نوع رويكرد، واضح و مجزا كردن دو الگوست. عيب اين رويكرد اين است كه خواننده نمي‌تواند ارتباط بين دو مرحله را برقرار نمايد.

مدل دوم: طرح غالب كمي غالب: در اين طرح محقق، مطالعه با يك الگو واحد غالب را بهمراه اجزاء كوچكي از كل مطالعه مربوط به الگوي ديگري را ارائه مي‌نمايد. مثال كلاسيك اين رويكرد، مطالعه كمي بر اساس آزمون يك تئوري در يك آزمايش با اجزاء كوچكي از عناصر كيفي در مرحله جمع‌آوري داده مي‌باشد. مزيت: اين رويكرد داشتن تصوير ثابت يك رهيافت يا پاراديم خاص در مطالعه است. عيب: بزرگترين عيب اين طرح اين است كه آن را سوء استفاده از الگوهاي كيفي مي‌دانند به دليل اينكه فرض‌هاي اصلي مطالعه با روند جمع‌آوري داده‌هاي كيفي مرتبط و يا جور نمي‌شوند.

مدل سوم: طرح متدولوژي تلفيقي:‌اين طرح داراي بالاترين درجه الگوهاي تركيبي است. در اين رويكرد محقق ممكن است، جنبه‌هاي كيفي و كمي الگو را در تمام يا اكثر مراحل متدولوژي در يك طرح تلفيق نمايد. نكته مهم اين رويكرد اين است كه اين طرح دانش خاصي برا هر دو الگو را طلب مي‌نمايد.

مدل‌ها و مراحل طرح

مقدمه:

· در مقدمه طرح‌هاي كيفي ممكن است كمترين متون علمي يافت شود.

·  در مقدمه طرح‌هاي كمي متون علمي متقن و محكمي يافت مي‌شود.

· در مقدمه طرح دو مرحله‌اي معمولاً محقق مرحله كيفي و كمي را جداگانه معرفي مي‌نمايد.

· در مقدمه طرح غالب-كمي غالب، محقق ممكن است مقدمه را در چهارچوب الگوي غالب بيان نمايد.

·در طرح متدولوژي تلفيقي محقق ممكن است بطور مكرر هر دو الگو را معرفي نمايد.

متن علمي و تئوري

·  در طرح كيفي، متن علمي و تئوري با استدلال استقرايي بيان مي‌شود

·  در طرح كمي متن علمي و تئوري با استدلال قياسي بيان مي‌شود

· در طرح دو مرحله‌اي، متن علمي و تئوري ممكن است در مرحله كيفي استقرائي و درمرحله كمي قياسي باشد.

· طرح غالب-كمي غلب:‌ در اين رويكرد بطور مكرر از الگوي غالب استفاده خواهد شد (استقرائي در كيفي و قياسي در كمي)

·  طرح متدولوژي تركيبي: اگر غيرممكن نباشد مشكل است كه دو الگو با هم تركيب نمود.

·  با وجود ناسازگاري ظاهري رويكرد استقرايي و قياسي در تحقيق استفاده از دو اين روش‌هاي امكان‌پذير است.

بيان هدف، سئوالات، فرضيه‌ها

اين قسمت در مطالعه مطالعه كيفي آشكارا، توصيفي و غيرجهت‌دار است

در مطالعه كمي، اين قسمت جهت‌دار بوده و رابطه، مقايسه و يا تبيين بين متغيرها را بيان مي‌كند.

در طرح دو مرحله‌اي: هر دو مرحله هدف بيان مي‌شود.

در طرح غالب-كمي غالب: زبان طرح غالب براي براي بيان فرضيه استفاده مي‌شود.

خانم مورس بيان مي‌كند كه دو الگوي كيفي و كمي از بار مساوي در يك تحقيق برخوردار نيستند. او مي‌گويد كه مثلث‌بندي متدولوژيكي به دو روش مثلث‌بندي همزمان و مثلث‌بندي ترتيبي انجام مي‌گيرد.

در مثلث‌بندي همزمان، محقق به سئوالات كيفي و كمي بطور همزمان پاسخ مي‌دهد.

در مثلث‌بندي ترتيبي محقق دو مرحله را ارائه مي‌نمايد

مثلث‌بندي همزمان شامل؛ 1- توضيح كمي + كيفي 2- توضيح كمي + كيفي

مثلث‌بندي ترتيبي شامل؛ 1- توضيح كيفي – كمي 2- توضيح كمي – كيفي

در طرح متدولوژي تركيبي؛‌ محقق مي‌تواند دو دليل (يكي كيفي و ديگري كمي) براي تحقيق خود ارائه نمايد.

روش‌ها

در روش كمي،‌‌‌‌ پس از جمع‌آوري داده‌ها از طريق روزنه‌هاي پيمايشي و طرح‌هاي آزمايشي، اطلاعات بطور آماري تجزيه و تحليل مي‌شود

در رويكرد كيفي چهار روش متداول براي جمع‌آوري اطلاعات وجود دارد؛ مشاهده، مصاحبه، اسناد و مواد ديداري

طرح دو مرحله‌اي: روش و نتايج مرحله كيفي تحقيق به طور جداگانه از مرحله كمي ارائه مي‌گردد

در طرح غالب-كمي غالب: روش‌ها و نتايج به الگوي غالب به همراه تست‌هاي كوچكي از روش‌ها و نتايج الگوي غيرغالب مورد استفاده بستگي دارد.

در طرح متدولوژي تلفيقي: هر دوي داده‌هاي كيفي و كمي و تجزيه و تحليل آماري ارائه مي‌گردد.

روش‌هاي تركيبي ممكن است اهداف متعددي داشته باشند از جمله؛

تعيين موقعيت، مثلث‌بندي و تلاقي يافته‌ها، توضيح و تفسير نتايج،‌ استفاده از يك روش براي بيان روش ديگر و كشف تناقض و ضد و نقيض‌ها.  

نوشته شده توسط طهماسب مقصودي در 8:22 |  لینک ثابت   •